Tìm hiểu về nền văn minh Nhật Bản?

Nhật Bản - XH văn minh (Part 1)

Từ lâu mình muốn viết một bài về nước Nhật nhưng chưa có thời gian, và cũng có nhiều cái muốn viết. Nào là về đất nước và con người Nhật Bản, những cái hay cái dở mà chúng ta có thể học tập hay rút kinh nghiệm. Hay viết về du lịch, phong cảnh, văn hóa ở Nhật, về áp dụng công nghệ cao vào cuộc sống bình thường cũng có nhiều cái hay. Chưa có thời gian và kiến thức để viết một bài tổng hợp, cũng nhân dạo này mọi người hay nói đến mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh” như là mục tiêu mà đất nước đang hướng đến, mình muốn nói về những khía cạnh này ở nước Nhật. Ở Nhật thì dân giàu nước mạnh khỏi phải bàn, chỉ nói về khía cạnh xã hội công bằng, dân chủ và văn minh thôi.

Lang thang trên mạng thì thấy trong “Web site nhà ổi” có bài này, và bài này viết khá kỹ về những cái mình định viết trong chủ đề này nên sẽ trích dẫn khá nhiều trong đó (những đoạn in nghiêng. Mình chưa có điều kiện kiểm chứng những con số nhưng về ý thì đa số những điều tác giả viết mình đều đã từng trải qua hay cảm nhận được). Vì có viết cũng là trùng lập với những gì đã có và lại thiếu chi tiết hơn, vì suy cho cùng mình chỉ ở Nhật chỉ mới 1.5 năm, tiếng Nhật là chỉ ở mức sơ cấp, nhìn nhận sự việc chủ yếu chỉ là bằng mắt chứ không phải bằng tai Có điều mình hệ thống lại theo hướng khác một chút, thay đổi một số trật tự, thêm các tiêu đề, giải thích cho rõ ràng hơn ... Đó là: công bằng xã hội, những biểu hiện của cuộc sống văn minh như văn hóa bán hàng, văn hóa công chức, an ninh, văn hóa trong cư xử, sinh hoạt của người Nhật …

Công bằng xã hội

Có thể nói đây là một trong những niềm tự hào của người Nhật. Có một lần một PhD student nói đùa với tôi rằng phải nói XH Nhật là XHCN Tokyo xa hoa thì có khác chăng với Shiga tỉnh lẻ của mình là đông dân hơn, nhiều nhà cao tầng hơn, nhiều nơi ăn chơi hơn, còn những thứ cần thiết cho cuộc sống thì hầu như không khác là bao. Hạ tầng, đường xá, siêu thị, trung tâm giải trí, cửa hàng 24 giờ, … tất cả đều có đủ. Về mặt công bằng XH này, thì mình nghĩ chỉ có ở Nhật và một số nước Bắc Âu, hay các quốc gia giàu dầu mỏ như Brunei, Quatar là có được.

Tại sao nói là bình đẳng. Tất nhiên đây chỉ là khái niệm tương đối. Bình đẳng ở đây không phải là cào bằng, nhưng có thể nói xã hội Nhật bản đã xây dựng được một hệ thống phân phối của cải một cách khá đồng đều, mà người ta vẫn lao động nghiêm túc, lao động hết mình. Có lẽ không nước nào trên thế giới này có tỷ lệ dân số middle class lớn như ở Nhật. Phải khoảng 80-90% dân số Nhật có mức sống trung lưu. Nghĩa là hầu hết mọi người trong xã hội có mức sống như nhau, có chăng chỉ là một sự chênh lệch rất thấp, không có quá nhiều người rất giàu hay quá nhiều người rất nghèo. Hầu hết mọi người dù ở nông thôn hay thành thị cũng đều ăn uống như nhau, cho con đi học ở những trường học có cơ sở vật chất như nhau, dịch vụ y tế, bệnh viện...về cơ bản như nhau …

Ở Nhật dù làm nghề gì, thì thu nhập cũng thường ở một mức nhất định tương đương nhau. Mới đầu mẹ Ổi cảm thấy rất sáo rỗng khi nghe người Nhật nói: tôi muốn làm tiếp viên hàng không vì muốn mang văn hoá Nhật bản đi ra thế giới, vì muốn cống hiến cho khách hàng những phút giây thư giãn trên chặng bay dài. Tôi muốn làm y tá để xoa dịu nỗi đau đớn của người bệnh. Tôi muốn làm cảnh sát để góp phần giữ gìn xã hội trật tự, yên bình .... Nhưng giờ mới hiểu họ nói thật lòng. Đơn giản vì dù làm nghề nào ở thành phần kinh tế nào, người đi làm nhà nước, hay làm công ty, hay nông dân làm ruộng, về cơ bản thu nhập cũng tương đương nhau, nên người ta chọn nghề theo sở thích. Không có chuyện lương cao vượt bậc, làm nghề nọ, công ty nọ lương gấp 10 lần nghề kia, công ty kia. Ai thấy mình thích hợp với việc gì thì làm việc ấy. Cũng chính nhờ thế người ta có tình yêu với công việc hơn, làm việc hết mình hơn. Và ở Nhật người ta cũng đánh giá theo việc chăm chỉ cần cù nhiều hơn là năng lực. Đúng là làm theo năng lực, hưởng theo lao động. Giống như anh bạn mình nói lương giáo sư đại học có khi cũng chẳng cao gì hơn lương công nhân làm công việc đặc biệt, ví dụ như lái cẩu tháp. Không phải ai sinh ra cũng giỏi giang, nhưng dù là ai, dù làm việc gì cao sang hay thấp hèn, miễn anh chăm chỉ lao động, anh sẽ có thu nhập và cuộc sống tốt như của mọi người.

Các dịch vụ cộng đồng ở Nhật cũng rất là dễ chịu. Không có chuyện bệnh viện đúng tuyến, hay cấp lương nào mới được vào Việt-Xô... Thẻ bảo hiểm áp dụng cho mọi bệnh viện, công và tư, ở bất cứ đâu trên cả nước Nhật. Chất lượng các bệnh viện, phòng khám tư ở nông thôn cũng tốt chả kém, nên người ta không phải đổ xô lên tuyến trên. (Mình nghĩ những máy móc chuyên biệt ít dùng, những công nghệ mới phát minh thì cũng phải những BV lớn mới có được. Còn lại thì giữa các BV không khác nhau là mấy).

Tất nhiên vẫn có những người giàu, rất giàu (thường những nghề có thu nhập đặc biệt như giới nghệ sĩ, hoặc doanh nhân lớn) còn phải nói là người nghèo thì rất hiếm gặp. Ít đến mức mỗi khi nhìn thấy một người nghèo ở đây mẹ Ổi đều cảm thấy thương vô cùng. Mà nghĩ kỹ ra thì những người trông khổ sở hơn như thế nhiều mình vẫn gặp đầy rẫy trước đây mà sao không thấy thương bằng. Trong khi những người này chỉ là trông mặt họ đen đúa gió sương hơn, quần áo trên người cũ kỹ một tý mà mình thấy mủi lòng. Chắc vì ai ai ở đây cũng trắng trẻo, bóng bẩy cả mà.

Nói về công bằng thì cũng phải nói đến những người khuyết tật:

1 người bạn VN thắc mắc, sao ở Nhật mình gặp nhiều người khuyết tật thế nhỉ. Bố mẹ Ổi lý giải thế này, và người bạn đó đã gật gù công nhận đúng: Vì người khuyết tật ở đây không bị lãng quên, người ta vẫn có mặt trên mọi nẻo đường của cuộc sống. Tivi có chương trình thời sự nói bằng tay cho người điếc. Chương trình trẻ em hàng sáng có phần dành riêng cho trẻ kém phát triển. Vỉa hè luôn có vạch cho người mù, hiếm có toà nhà nào, dù to dù nhỏ, lại không có lối cho người đi xe lăn...Vậy là họ ra đường nhiều, họ tham gia các hoạt động xã hội nhiều thì mình thấy nhiều thôi

An toàn

Cái này thì phải nói là rất tuyệt, khó có nơi nào trên TG mà con gái có thể yên tâm đạp xe về nhà lúc 2, 3 giờ sáng. Mình thỉnh thoảng chọc mấy đứa con gái trong lab lúc tụi nó làm việc trễ là về không sợ gặp người xấu sao. Thì đứa nào cũng trả lời rất tự hào là ở Nhật rất an toàn.

Nói về an ninh ở Nhật. Chỉ có phạm tội lớn chứ không có ăn cắp vặt, cướp giật dọc đường, đánh nhau, ẩu đả cũng không thấy bao giờ, chứ đừng nói đến đánh bom với súng đạn. Nhìn vào thời sự ở Nhật cũng đủ biết là tội phạm ít, vì cả những vụ vớ vẩn như có cái ôtô ở đâu đâm vào cái cột điện ko có người chết chẳng hạn, cũng đưa lên tivi. Những vụ mà như thế mà ở nước khác thì đăng bao nhiêu cho xuể. Tội giết người thường vì những lý do tinh thần hơn là vì tiền, nên có thể là những cách giết người cực kỳ quái gở, ... còn vì tiền thường là phá máy ATM, cướp ngân hàng. Mà rất buồn cười là thủ phạm thường không phải là dân ăn cắp chuyên nghiệp, nên hành sự cực kỳ stupid và toàn bị tóm tại trận...Haha. Còn người dân trong cuộc sống hàng ngày thì nhìn chung không phải lo nghĩ gì, rất yên bình. Nhà của Nhật bao giờ cũng có một mặt hướng ra lan can, sân vườn là cửa kính rất to để hứng ánh sáng, kính sát xuống tận sàn nhà, mà không có chấn song. Mở cửa kính này ra là bước toẹt ra vườn/hành lang luôn. Hàng rào cũng thấp, chủ yếu để ngăn đất và cho đẹp chứ không phải để tránh trộm. Mẹ Ổi nhiều lúc nghĩ, mình mà là dân đạo chích, chắc mình sẽ mơ một nơi thế này để tha hồ hành nghề. Hihi... Ra đường, trên tàu điện, xe búyt, các phương tiện công cộng, thì cứ việc ngủ thoải mái ... Mà đừng nói đến ăn cắp, có khi để phơi ra đấy cũng không bị lấy. Vào nhà hàng túi để ở ghế rồi đi toilet vô tư. Nhiều khi mẹ Ổi đi siêu thị, chọn thực phẩm xong vứt xe hàng ở một góc, mải mê ngắm nghía quần áo chán chê mới tìm đến cái xe hàng để thanh toán thì mới giật mình vì thấy cái túi của mình vẫn vứt trong xe từ bao giờ. Mẹ Ổi với cái tính đãng trí đã không ít lần quên đồ, nhưng chưa bao giờ bị mất cái gì cả. Ấn tượng nhất là lần ngồi chờ ở bến xe buýt, mẹ Ổi để quên cái túi của mình trên ghế chờ. Khi phát hiện ra và quay trở lại tới nơi thì đã cả mấy tiếng sau, chiếc túi vẫn nằm ở đó, màu đỏ rất nổi bật, mà ở một bến chờ xe buýt trước cổng bệnh viện, biết bao người qua lại. Mọi thứ trong túi vẫn còn nguyên, ví tiền, giấy tờ tuỳ thân. Ôi ôi, thật là không tưởng tượng nổi. Đúng là họ đầy đủ về vật chất thì người ta sẽ sống tốt hơn, không nhòm ngó đến của cải của người khác. Nhưng mẹ Ổi cho rằng đó mới là điều kiện cần thôi. Vì thực ra người Nhật cũng rất tiết kiệm. Người ta thậm chí chờ xếp hàng cả mấy chục phút dài dằng dặc chỉ để mua xăng rẻ được vài trăm Yên. Chứ 10,000 Yên (số tiền tối thiểu thường có trong ví các bà nội trợ), thì cũng là khá to với họ. Vậy mà vẫn không bị lấy thì là vì sao. Vì họ có cả điều kiện đủ là nếp sống đẹp, lương tâm thiện ...

(Cái này thì mình cũng đã trải qua, có một lần vào GYM bỏ ví trong tủ mà quên khóa lại, trong đó cũng có khá nhiều tiền, thẻ ATM, thẻ VISA, thế mà đến vài tiếng sau tập xong thì cũng không mất gì. Bạn mình khá nhiều lần quên đồ trên xe bus, xe điện nhưng đều lấy lại được).

Văn hóa cư xử

Ở Nhật "Lễ" là cái đã ngấm vào máu của mỗi người dân. Họ cư xử với nhau không chỉ theo luật, mà còn theo lệ, theo lễ. Không ở đâu mẹ Ổi thấy người ta nói cảm ơn và xin lỗi nhiều như trong tiếng Nhật. Từ cảm ơn và xin lỗi ở trên đầu môi. Đi đường nhỡ va chạm vào nhau thì cả hai bên đều cúi đầu xin lỗi, bất kể ai sai ai đúng. Ổi thường hay nói chuyện với các bà già gặp ở đường. Bao giờ kết thúc câu chuyện cũng là lời cảm ơn của bà cụ, dù già như vậy. Cảm ơn vì đã giành thời gian cho bà được có những phút giây với đứa trẻ đáng yêu như Ổi. Ở trường dạy lái xe, người ta không chỉ dạy luật, mà văn hoá lái xe cũng rất được chú trọng. Chả thế mà ra đường nhiều khi cứ nhường nhau mãi, rồi mẹ Ổi (dù sao vẫn là người VN), thường là người đi trước. Hihi ... Người ta rất nhường nhịn nhau. Khi 2 người cùng đến xếp hàng một lúc thì thường lịch sự cúi đầu nhường nhau đứng trước, chứ không có cảnh ai nấy cố gắng nhanh chân để được đứng trước.

Người Nhật rất có ý thức giữ gìn kỷ luật chung. Ví dụ đi thang cuốn có luật bất thành văn là ai đứng trên thang để nó tự cuốn đi thì đứng dẹp về bên trái, để một lối bên phải cho những người vội vàng, muốn đi nhanh thì chạy trên thang nữa. Thế là ai nấy đều tuân thủ, chả thấy ai đứng yên mà đứng bên phải cả. Họ có ý thức trách nhiệm với xã hội từ những việc nhỏ như việc đổ rác chẳng hạn. Người ta phân loại rác rất kỹ, để dễ tái chế. Chia cơ bản nhất là rác cháy được và không cháy được. Nhưng trong rác cháy được, thì nhựa, giấy báo, giấy bìa, vỏ hộp sữa tươi,... rác không cháy được thì hộp sắt, hộp nhôm, thuỷ tinh, đồ độc hại (pin...). Mẹ Ổi thì lười, chỉ phân loại sơ sơ, ví dụ vỏ hộp sữa hay juice bằng giấy, uống hết bóp cho nhỏ lại rồi vứt vào rác cháy được, nhưng mẹ để ý thấy các bà hàng xóm, các bà ấy mở cái vỏ cho phẳng ra, rửa sạch, phơi khô, xếp cả đống vào nhau, các khay đựng thịt cá cũng vậy, loại nào vào loại ấy khay trắng vào khay trắng, đen vào đen, nhựa trong vào với nhựa trong, rồi mới vứt. Hộp bằng kim loại có nắp bằng nhựa thì vứt riêng nắp, riêng hộp (tất nhiên hộp đã được cọ rửa sạch)... họ có được cái gì ở đó đâu, chỉ là vì tuân thủ qui định chung thôi. Mà rác nào được đổ ngày nào thì đúng ngày đó mới mang đổ, không thì cứ giữ ở nhà mình. Hôi thối cũng phải chịu chứ không mang ra bãi rác vứt trước ngày qui định. Mẹ Ổi không biết ở các nước văn minh khác như Mỹ và châu Âu thế nào, chứ dân châu Âu và Mỹ hàng xóm mẹ Ổi ở đây cũng a-ma-tơ chả hơn gì dân VN cả. (Hic nói đến vụ đổ rác này thì cũng xấu hổ thật, dù mình cũng phân loại tương đối chu đáo nhưng cũng không kỹ được như người Nhật).

Ở Nhật là thế, cái gì cũng có qui định, và ai cũng tuân thủ, nên mọi thứ đều rất qui củ. Nói thêm về sự văn minh trong văn hoá ứng xử: Người Nhật không nói to ở chỗ đông người. Không ăn ngoài đường. Đứng ngồi đi lại ý tứ. Nói năng với nhau lễ phép lịch sự, thái độ nhã nhặn. Hiếm khi cáu kỉnh. Chưa bao giờ mẹ Ổi thấy người ta cãi nhau, ... hình như họ không bao giờ cãi nhau thì phải. ??? Tất nhiên là người phải có yêu có ghét chứ nhỉ?, nhưng thậm chí cả trên phim truyền hình của Nhật cũng không thấy cảnh các mẹ tốc váy lên chửi nhau như người TQ, VN, Hàn Quốc ...bao giờ. Nói chung, người Nhật rất lành tính, sống thiện. Văn hoá ứng xử của họ nếu chưa quen thì sẽ thấy cứng nhắc, có phần khuôn sáo, không thật lòng. Nhưng quen rồi thì sẽ thấy thật là dễ chịu.

Về văn hóa cư xử mình bổ sung thêm một tí, có lẽ cũng xuất phát từ cái tính lịch sự, đó là họ rất tốt bụng, ít ra là với người nước ngoài. Trước khi đến Nhật thì mình cũng nghe nói là họ khá coi thường người nước ngoài, nhất là châu Á. Nhưng từ lúc mình sang đến giớ chưa thấy ai tỏ ra coi thường mình. Có lần mình đánh bạo hỏi cha lecturer trong lab, thì ổng nói (hy vọng là thực lòng) là đúng là họ có không thích Trung Quốc, và Triều Tiên (2 nước này cũng chả ưa gì Nhật ) còn nước khác thì không, và đặc biệt mình thấy người Nhật khá có cảm tình với VN, có một lần ăn mì được giảm giá vì là người VN Nói chung thì trong lòng họ nghĩ thế nào thì mình khó biết được, nhưng ngoài mặt thì không thấy, mà còn thấy ngược lại. Cũng không ít lần mình hỏi đường được người ta chu đáo dẫn đến nơi mà mình có thể tự đi được luôn dù họ đang đi hướng khác. Có vài lần hỏi đường, người ta không biết nhưng cũng móc điện thọai gọi hỏi ai đó rồi chỉ lại cho mình. Còn với một cô bạn mình thì “Đêm giao thừa, 2 chị em lóc cóc đi thăm một người bạn ở Kyoto. Oái oăm là cái điện thoại nhà kia ko sao gọi được, nhưng đánh liều cứ đi vậy. Hỏi thăm một hồi loanh quanh thì ra được cái xe bus 206, đi từ Higashiyama đến Eiden Mototanaka. Đường phố vắng hoe, giờ này nhà nào chắc cũng đang quây quần ăn uống trong nhà, chỗ bến xe chỉ có 1 gia đình Tây mắt xanh đứng chờ. Đang co ro, ăn vội miếng bánh mỳ xong thì có một bà già đi qua chỗ 2 chị em, chìa ra cái vé bus ngày 31/12 nói là bà ko dùng nữa, cầm lấy mà đi và chỉ dùng được cho 1 người. Ôi cảm động quá, cảm ơn rối rít, ít nhất là dùng được 2 lượt nữa, quá tốt. Xuống được bến Eiden Mototanaka thì chả biết đi đường nào nữa, chỉ biết địa chỉ nhà đấy loanh quanh bến này chứ có biết ở đâu đâu. Mà đường thì vắng teo, cửa hàng cửa hiệu đóng cửa hết, may quá nhìn thấy một cửa hàng sách mở cửa. Lại gặp một bà già, bà ấy cũng chả biết cái toà nhà ghi trong địa chỉ, chỉ biết cái ngõ đấy ở bên kia đường. Đành đi rồi hỏi tiếp, càng đi càng ko biết tìm thế nào, toà nhà nào nó cũng ghi chữ Kanji, chả thấy đề Katakana để còn đoán. Đúng là liều thật. Đi đến cuối đường thì thấy một bà già (lại một bà già) đã ngồi sau tay lái ô tô, đang chuẩn bị đi. Đánh liều thò vào cửa kính xe để hỏi. Bà ấy cũng chả biết, vì ko phải là dân ở khu vực này. Chắc thấy 2 chị em tội nghiệp quá, trời lại lạnh, sau khi biết là lưu học sinh người VN, bà ấy nhảy ra khỏi xe, vào một cái nhà ngay đấy gọi ầm lên xem có ai trong nhà ko để ra giúp. Một cậu thanh niên từ trên gác đi xuống, bà già kể lể, và kèm theo một câu, đại ý là thanh niên Nhật phải ga-lăng tý, giúp đỡ phụ nữ, hihihi, thằng ku cười cười. Chìa cho nó cái địa chỉ, nó cũng chả biết, nhưng nó bảo chờ tý để nó lên gác tra bản đồ, lại còn lịch sự mời vào nhà đứng cho khỏi lạnh. Một lúc, độ 5-7 phút, cậu chàng chạy xuống nói: Tao biết rồi, đi ! Nói rồi mặc áo, đi giầy dẫn 2 chị em ra tận nơi.”

Còn Phần hai

Trích blog của Lưu đăng Khoa

Nhật Bản - XH văn minh (Part 2)
250 magnify

Văn hóa hành chính

(không phải hành ... là chính nhé )

Hệ thống hành chính của Nhật rất gọn gàng, hiệu quả. Họ không quản lý người dân bằng sổ hộ khẩu, mà theo nơi sinh sống, làm việc của người dân đó, nhưng cực kỳ chặt chẽ. Đến đâu sống chỉ cần ra wardoffice đăng ký hộ tịch ở đó. Thủ tục cũng vô cùng đơn giản và nhanh chóng. Khai 1 form, trình hộ chiếu, chờ khoảng 20 phút là xong, không dấu má chứng nhận lên xuống gì cả. Thế là mọi quyền lợi trách nhiệm của mình sau đó sẽ automatic được người ta quản lý. Ví dụ trợ cấp y tế, trợ cấp nuôi con ... nếu mình không biết, thì họ cũng sẽ gửi thư đến tận nhà nhắc nhở, không phải kiểu con khóc mẹ mới cho bú. Thậm chí, khi mình đến làm thủ tục nhận trợ cấp, họ rất vui cứ như thêm được một khách hàng bán được cái gì chứ không phải là chi tiền cho mình vậy, rồi đưa thêm một đống tờ rơi để mình tìm hiểu thêm các quyền lợi khác, nhắc nhở mình đủ thứ.

Nói đến thái độ tiếp dân thì ôi, đúng là dùng từ "đầy tớ của dân" cũng không hề có gì quá đáng. Vô cùng mẫn cán, nhiệt tình. Phục vụ từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều, không nghỉ trưa. (buổi trưa họ cắt đặt thay nhau làm và ăn trưa vội vàng). Hỏi han cái gì cũng được trả lời tận tình, hỏi bao nhiêu cũng thế, không bao giờ cáu gắt …

Ở bệnh viện thì ai đến trước khám trước, ai đến sau khám sau theo số, cứ thế mà chờ. Vì công bằng nên có phải chờ lâu cũng không thấy khó chịu. Y tá thì tận tuỵ dịu dàng đến cảm động. Vừa tiêm vừa luôn mồm xin lỗi, an ủi. Bác sĩ cũng nhẹ nhàng … Giường được thay ga thường xuyên, mỗi người đều có tivi, tủ lạnh, và nút bấm gọi y tá ở đầu giường. Gọi bao nhiêu cũng không lo y tá bực mình bao giờ. Cấp cứu thì nếu gọi phải chuẩn bị xong xuôi rồi hãy gọi, kẻo mình vừa dập điện thoại đã thấy ò e ò e rồi. Hihi...khổ nỗi cái này mẹ Ổi phải kinh qua rồi mà. Thống kê trên toàn nước Nhật là trung bình xe cấp cứu sẽ đến bệnh viện trong khoảng 6 phút kể từ lúc được gọi. Choáng không? Phòng khám nhi thì trang trí cho cái gì cũng rất dễ thương, bác sĩ ngọt ngào với trẻ, luôn chuẩn bị sẵn đồ chơi để dỗ trẻ. Trẻ em dưới tuổi đi học miễn phí hoàn toàn cả tiền khám lẫn tiền thuốc, dù khám ở bất cứ đâu. Khám định kỳ miễn phí 6 tháng/lần nếu dưới 2 tuổi, và 1 năm/lần từ 2 tuổi trở lên. Còn Nhà trẻ thì cô giáo nào cũng nhẹ nhàng như cánh hoa, miệng cười mắt cũng cười ... trẻ con đi học đứa nào cũng cảm nhận được tình yêu của cô dành cho mình, và đứa nào cũng rất yêu cô giáo chứ không sợ cô bao giờ.

Văn hóa bán hàng

Dù chưa phải là đã được đi khắp thế giới, nhưng mẹ Ổi dám khẳng định dịch vụ khách hàng của Nhật thuộc hàng nhất thế giới. Vì trong đầu mẹ không thể tưởng tượng ra được nếu để tốt hơn như thế, thì phải là thế nào nữa.

Trước hết nói về tác phong phục vụ của người bán hàng. Ví dụ ở siêu thị chẳng hạn. Luôn trong tư thế sẵn sàng phục vụ, dù có khách hay không có khách. Nghĩa là thẳng người, mắt nhìn thẳng. Nếu khách đến quầy thanh toán trong tình trạng phải xếp hàng, thì câu đầu tiên khi đến lượt mình là: Xin lỗi đã để quí khách phải đợi. Thao tác nhân viên nhanh nhẹn, nhưng cẩn trọng, nâng niu hàng của mình xếp gọn gàng vào giỏ, hàng lạnh vào một chỗ, hàng cứng và hàng mềm xếp sao cho tránh bị dập nát thực phẩm. Mỗi item đưa vào máy nhân viên đọc to giá tiền để mình dễ confirm, nếu mình đã chót nhặt do nhầm giá tưởng rẻ hơn, thì OK, trả lại. Khi đón tiền trả thì bằng 2 tay, kèm theo câu: xin nhận của quí khách abc Yên. Tiền trả lại kèm theo câu: hoá đơn đây, và tiền thối là xyz Yên, mời quí khách check lại. Chắp hai tay trước bụng, kính cẩn cúi chào cùng lời cảm ơn với cách nói lịch sự nhất. Quay sang khách kế tiếp ... Xin lỗi vì để quí khách phải đợi ... Đấy là qui trình bất di bất dịch cho bất cứ một nhân viên thu ngân ở bất cứ siêu thị nào. Mà với ai cũng một qui trình ấy, thái độ phục vụ ấy, dù mua nhiều hay mua ít, loại đắt tiền hay loại rẻ tiền. Không bao giờ có thái độ coi thường, bình phẩm về lựa chọn của khách hàng, mặt mũi lúc nào cũng tươi như hoa, lời nói lúc nào cũng lễ độ như với cha mẹ, người bao giờ cũng ở tư thế kính cẩn, tai lắng nghe, mắt nhìn chăm chú, tay không thừa một động tác nào. Khách hỏi về hàng hoá thì chạy như vịt để tìm cho khách. Khách thắc mắc về giá thì: Xin lỗi, để chúng tôi check lại. Kết quả check đúng sai gì cũng xin lỗi rồi mới giải thích.

Trong nhà hàng, siêu thị mọi nhân viên vừa lăng xăng làm việc vừa luôn mồm gào rất tươi vui: Mời quí khách vào ... Ở nhà hàng thì khi khách ra về, người thanh toán kêu to: Khách về đấy. Cả lũ ở trong hét theo: Xin cảm ơn qúi khách. Hihi ... Rất ngộ

Hồi nhà Ổi tìm mua ôtô, ôtô cũ thôi mà chú tiếp thị của công ty bán ôtô cũ comple cà vạt lặn lội 60 cây số đến nhà Ổi lúc 8:30 tối (mẹ Ổi hẹn giờ đó để bố Ổi có nhà, và cơm nước xong xuôi). Chú ngồi giới thiệu nhiệt tình đến 10:30 mà vẫn chả có ý định về gì cả. Chắc vì vẫn chưa thấy nhà Ổi kết cái nào. Rồi sau đó lại lái xe 60 km nữa trở về …

Ở Nhật, không chỉ có thái độ phục vụ nhũn nhặn không điều kiện, mà có một cái hay nữa là họ tin khách hàng tuyệt đối. Khách hàng nói sao tin vậy. Xin kể thêm một câu chuyện này: Vào ngày sinh nhật của mẹ Ổi năm 2002, khi ấy bố đang ở Nhật còn mẹ và Ổi vẫn ở VN. Quà kỷ niệm năm ấy là một đôi đồng hồ, và bố gửi về VN cho mẹ chiếc đồng hồ nữ. Khỏi phải nói mẹ vui thế nào, nhưng ngắm ngắm nghía nghía thế nào mẹ phát hiện ra chiếc đồng hồ có một điểm lỗi. Đó là ở vị trí số chín (viết bằng chữ La mã là IX) lại bị thiếu một vạch thành ra là số mười (X). Thực ra cũng chẳng ảnh hưởng gì đến tác dụng của cái đồng hồ, vì phải soi kỹ mới thấy lỗi, mà đồng hồ thì thậm chí không có số vẫn nhìn ra giờ mà. Nhưng vì đó là một món quà, lại có đôi, nên bố mẹ cũng hơi ... khó chịu một chút khi nó không hoàn hảo. 8 tháng sau đó, khi mẹ và Ổi sang Nhật một hôm tình cờ đi đến cái shopping mall nơi bố đã mua đôi đồng hồ đó, bố mẹ nảy ra ý định hay là thử hỏi họ xem sao. Không mang theo giấy bảo hành hay bất cứ một cái gì chứng minh mình đã mua đồng hồ ở đó, bố mẹ Ổi chỉ kể lại chuyện đã mua cách đây 8 tháng, và chìa đồng hồ cho người bán hàng xem. Anh ta, như thường lệ của những người bán hàng, lắng nghe đầy kính cẩn rồi cúi gập người đưa 2 tay đón lấy chiếc đồng hồ. Nhìn thấy đúng là đồng hồ có lỗi, anh ta vội vàng xin lỗi. Rồi không mảy may tỏ ý nghi ngờ hay hỏi han gì về giấy tờ chứng minh mình đã mua ở đó, anh ta giải quyết vấn đề rất nhanh: " Xin hãy để chúng tôi đổi cho quí khách chiếc đồng hồ khác." Vậy là chiếc đồng hồ mẹ đã đeo 8 tháng được đổi không sang chiếc đồng hồ cùng loại, mới toanh.(Nói nhỏ nhé, mà giá chiếc đồng hồ hơi bị nhìu xiền ...). Đã thế kèm theo lời tạ lỗi là 2 chiếc ô, tặng cho mỗi người một chiếc. Hihi ... chuyện được đổi thì cũng không khó hiểu lắm, nhưng cái lạ là cách mà anh ta tin ngay mình chả cần giấy tờ gì, không hoạnh hoẹ khó chịu gì, lại còn rối rít xin lỗi lên xin lỗi xuống thì thật là ấn tượng.

Chưa hết, 3 năm sau, chiếc đồng hồ hết pin. Khi đó nhà Ổi đã chuyển đến một nơi rất xa. Mẹ Ổi mang chiếc đồng hồ đi thay pin ở một siêu thị bình thường, ko chuyên nghiệp lắm. Về nhà, lúc làm bếp, mẹ kéo cái đồng hồ từ cườm tay lên cho khỏi vướng, tự dưng thấy nhói một nhát dài đau điếng. Thì ra lúc cậy nắp để thay pin, họ đã gây ra một vết xước nhỏ ở mặt trong của nắp đồng hồ. Mẹ Ổi mang đến yêu cầu họ có dụng cụ thì dũa đi một tý là xong. Lần này tiếp mẹ là một người khác. Nhưng đương nhiên cô này cũng tin ngay việc mẹ đã thay pin ở đó, mặc dù cũng phải hàng tuần sau mẹ mới đến, không hoá đơn, không giấy tờ gì cả. Cô bán hàng nhìn thấy vết xước trên tay mẹ thì mặt tái mét, nói to như lệnh vỡ (chắc căng thẳng quá), vừa nói vừa cúi đầu gật lia lịa như gà mổ thóc: Vô cùng xin lỗi quí khách. Hãy cho chúng tôi giữ lại chiếc đồng hồ này để gửi đến nơi khác sửa lại cho thật kỹ, kẻo sửa ở đây vẫn không đảm bảo thì lại làm đau quí khách. Xin lỗi, xin lỗi, xin lỗi ... 1 tuần sau, điện thoại đến nhà: Đồng hồ đã sửa xong, xin quí khách cho biết giờ nào ở nhà để chúng tôi mang đến tận nơi trả lại. Hihi...Làm mẹ Ổi cũng thấy phát ngại. Tiền công thay pin thì họ chả được bao nhiêu mà chắc chắn vụ gửi đi sửa thì tốn gấp nhiều lần. Thôi thôi, lúc nào tiện tôi sẽ qua lấy.

Cái đồng hồ của mẹ Ổi đúng là nhiều rắc rối. Nhưng có lẽ chỉ mẹ Ổi mới thấy thế, chứ chính những người bán hàng ở Nhật họ chẳng nghĩ vậy đâu. Người Nhật họ làm việc vì họ rất hiểu công việc của họ là vì tên tuổi của công ty, vì sự hài lòng tối đa của khách hàng chứ không phải vì lợi nhuận trước mắt, bán xong thu tiền xong là bye bye mặc kệ khách hàng. Kính của mẹ Ổi mua ở Tokyo, đi đến Aizu vào hàng kính của hãng đó vẫn được chỉnh gọng, maintained ... miễn phí, với một thái độ phục vụ miễn chê... Dường như khi đã bắt tay vào công việc, người ta hoá thân thành một con người khác, cứ như một cái máy tính đã được lập trình chỉ có khái niệm mình là người phục vụ, còn khách hàng là người cần được phục vụ một cách hết mình, và cái máy này cũng chỉ có cảm xúc vui vẻ mà không biết thế nào là mệt mỏi, cáu giận cả. Bây giờ, đã quen với văn hoá bán hàng ở đây rồi, mẹ Ổi không còn lo ngại liệu mình yêu cầu cái này, cái kia ... có được không nhỉ nữa. Đúng là cảm giác mình là thượng đế. Hi hi...

(Mình nghĩ cũng có những ngoại lệ trong cung cách phục vụ hay không lý tưởng như những đoạn mô tả trên, nhưng chỉ là thiểu số).

Hihi nội dung này cũng dài rồi, ai mà đọc hết chắc cũng đuối rồi Thực ra mình viết hai bài post này không phải để nói nước Nhật là hoàn hảo, là một mô hình để rập khuôn. XH Nhật cũng có nhiều vấn đề trong đời sống tinh thần, gia đình, trong cư xử ... Nói chứ có tiền mà cực, căng thẳng và đời sống tinh thần như nhiều người Nhật thì cũng không ham. Hoặc việc quá khách sáo và lịch sự đôi khi cũng không hay, hơi bề ngòai quá. Mục đích của hai bài này là muốn nhấn mạnh đến khía cạnh "công bằng, dân chủ, văn minh" mà VN mình đang hướng đến. Những cái như xóa khoảng cách vùng miền, an ninh, văn hóa công chức, bán hàng, tính tự giác, cách xử sự văn minh trong trong cuộc sống hàng ngày như giao tiếp, giao thông, xếp hàng, ... là những cái không phải có tiền là có được (dù rằng công chức VN cư xử tệ cũng một phần liên quan đến thu nhập quá thấp) mà còn phải có một hệ thống luật lệ tốt và một nếp sống văn minh để định hướng và điều chỉnh hành vi của con người. Một XH không cần phải giàu có nhưng trong đó con người đựơc đối xử bình đẳng, được hưởng những những nhu cầu cơ bản nhất, trong đó con người đối xử với nhau "người" hơn, văn minh hơn là những điều tôi mơ ước
Hết